Một cơ sở đồ uống mua nhượng quyền với tổng vốn mở khoảng 600 triệu, tiền bên bán thu chia thành năm khoản như sau.
| Khoản | Tiền | Thu |
|---|---|---|
| Phí nhượng quyền | 100 triệu | Một lần |
| Hoa hồng mặt bằng | 45 triệu, ẩn trong giá thuê | Một lần |
| Thi công, thiết bị | 300 triệu | Một lần |
| Hàng mua tập trung | 4 triệu chênh giá | Mỗi tháng |
| Phí tháng | 3 triệu cộng royalty | Mỗi tháng |
Số giả định. Hoa hồng mặt bằng tính 3% trên 60 tháng tiền thuê 25 triệu.
Người mua thường chỉ nhìn dòng đầu, vì đó là dòng được in trên tài liệu chào bán. Hai dòng hay bị giấu là hoa hồng mặt bằng, nằm bên phía chủ nhà, và hoa hồng ngược trong phí tháng, nằm bên phía nhà cung cấp phần mềm. Bài này bóc từng khoản và đưa một phép thử để tự tìm.
Phí nhượng quyền là gì và về tay ai?
Phí nhượng quyền là khoản trả một lần để được dùng thương hiệu, công thức và mô hình của bên bán. Đây là con số được in trên tài liệu chào bán, được đem so giữa các thương hiệu, và được mặc cả nhiều nhất.
Phần lớn khoản này không về tay chủ thương hiệu. Trong ngành có một nghề riêng là môi giới nhượng quyền, và tỷ lệ chia phổ biến cho môi giới là quá nửa phí. Khi bạn mặc cả phí nhượng quyền, bạn đang mặc cả với người có ít động cơ giảm nhất, vì phần lớn số đó không thuộc về họ. Người có động cơ bán bằng mọi giá lại là người đang tư vấn cho bạn.
Cấu trúc năm khoản trong bài do một người làm nghề dựng cơ sở độc lập kể lại, tức người có lợi khi bạn không mua nhượng quyền. Người tư vấn nhượng quyền có lợi khi bạn mua. Mỗi bên nói phần sự thật hợp với mình, nên cách dùng bài này là lấy cấu trúc chi phí ở đây rồi tự cộng với số bên bán đưa.
Khoản nào thu một lần, khoản nào thu mãi?
Bốn khoản còn lại khác nhau ở hai điểm: thu một lần hay mỗi tháng, và bạn có được so giá hay không.
| Khoản | So giá được? |
|---|---|
| Hoa hồng mặt bằng | Không, nằm trong giá thuê |
| Thi công, thiết bị | Không, bên bán chỉ định |
| Hàng mua tập trung | Không, mua ngoài bị cấm |
| Phí tháng, phần mềm | Có một phần |
Hoa hồng mặt bằng là khoản gần như không người thuê nào thấy. Môi giới mặt bằng nhận vài phần trăm trên tổng tiền thuê cả kỳ hạn hợp đồng, không phải trên một tháng. Thuê năm năm thì con số gốc để tính hoa hồng là sáu mươi tháng tiền nhà. Bạn không trả trực tiếp, nhưng khoản này đã nằm trong giá thuê được báo, và đó là lý do người môi giới luôn muốn bạn ký hợp đồng dài.
Hàng mua tập trung là dòng tiền đều nhất của bên bán. Mua tập trung có lý do chính đáng là giữ chuẩn sản phẩm giữa các điểm, nhưng bạn không có quyền so giá, nên phần chênh giữa giá nội bộ và giá thị trường là khoản thu ổn định mỗi tháng. Cách tính tiền thực về trên mỗi ly khi giá nguyên liệu bị ấn định ở bài biên lãi khi bán qua app dùng được cho trường hợp này.
Phí tháng gồm phí marketing, phí kỹ thuật, phí phần mềm bán hàng, phí thanh toán thẻ. Các khoản này nghe như chi phí kỹ thuật trung lập, nhưng nhà cung cấp có thể trả ngược một phần cho bên đã chỉ định họ. Đó là hoa hồng ngược, khoản ít người nghĩ tới nhất trong năm khoản.
Vì sao bạn luôn được khuyên làm cơ sở to hơn?
Thi công và thiết bị là khoản lớn nhất, và cách khoản này vận hành đáng để ý hơn con số.
Khi bên bán thương hiệu cũng là bên chỉ định đơn vị thi công và bán thiết bị, họ mang hai vai cùng lúc. Một vai muốn cơ sở của bạn sống lâu để thu royalty. Vai kia thu tiền ngay theo khối lượng thi công. Bên thu theo diện tích có động cơ khuyên bạn tăng diện tích, kể cả khi mô hình không cần.
Cùng nhóm này là thiết bị nhập từ thị trường rẻ rồi bán lại theo giá thị trường đắt. Bạn không có cách so vì không được phép mua ngoài. Bậc vốn hợp với mô hình, tính từ tiền thuê, ở bài thang vốn mở quán nước là mốc để đối chiếu với con số thi công bên bán đưa.
Phép thử một câu là gì?
Phép thử một câu là xin đổi nhà cung cấp ở một khoản và xem phản ứng của bên bán.
Bị chặn ngay và không có lý do kỹ thuật rõ ràng thì ở khoản đó có tiền. Bên bán nêu được chuẩn chất lượng cụ thể và cho phương án thay thế đạt chuẩn thì đó là ràng buộc thật, cần giữ để sản phẩm đều giữa các điểm.
Áp phép thử cho từng dòng trong hợp đồng: thiết bị, bao bì, nguyên liệu, phần mềm, đơn vị thi công. Danh sách những chỗ bị chặn là bản đồ dòng tiền của bên bán, và cũng là danh sách quyết định biên lãi của bạn nhiều năm sau.
Đọc hồ sơ nhượng quyền theo thứ tự nào?
Không đọc theo thứ tự bên bán trình bày. Đọc theo ba câu hỏi:
- Tổng tiền phải bỏ ra trước khi bán ly đầu tiên. Gồm phí nhượng quyền, thi công, thiết bị, hàng nhập lần đầu, tiền thuê trả trước.
- Tổng tiền phải trả cho bên bán mỗi tháng, kể cả tháng lỗ. Royalty, phí marketing, phí phần mềm, phần chênh giá hàng mua bắt buộc.
- Những khoản không được quyền so giá. Danh sách này quyết định biên lãi dài hạn nhiều hơn phí nhượng quyền.
Con số ở câu 2 và 3 là con số bạn sống chung nhiều năm. Con số ở câu 1 chỉ đau một lần.
Tỷ số doanh thu trên vốn so nhanh thế nào?
Khi có số liệu công khai của vài thương hiệu, có một tỷ số đáng tính trước khi đọc gì khác:
Tỷ số = doanh thu trung bình một điểm trong một năm ÷ tổng vốn mở một điểm
Tỷ số này dao động rất rộng giữa các chuỗi, từ dưới 1 tới trên 5. Chuỗi có tỷ số cao nghĩa là mỗi đồng vốn tạo ra nhiều doanh thu hơn và thời gian hoàn vốn ngắn hơn. Với cơ sở ở đầu bài, doanh thu 1,2 tỷ một năm trên vốn 600 triệu cho tỷ số 2. Số giả định.
Tỷ số không nói gì về lãi, vì royalty và phí tháng chưa nằm trong đó. Một chuỗi doanh thu cao mà royalty trên 10% có thể tệ hơn một chuỗi doanh thu vừa phải mà royalty thấp. Cách dùng là hai bước: tỷ số doanh thu trên vốn để loại nhanh, rồi trừ toàn bộ khoản trả hằng tháng để xếp hạng thật. Cách quy số tiền trả mỗi tháng về số khách cần có mỗi ngày ở bài điểm hòa vốn theo số khách.
Làm gì trước khi ký?
- Lập bảng năm khoản cho thương hiệu đang nhắm, điền số từ hồ sơ bên bán, dòng nào không có số thì hỏi cho ra.
- Chạy phép thử một câu cho từng dòng bắt buộc, ghi lại dòng nào bị chặn.
- Tính tổng tiền trả mỗi tháng rồi chia cho doanh thu tháng bên bán hứa, so với mức bạn chịu được.
- Hỏi sáu câu ở bài sáu câu hỏi trước khi mua nhượng quyền, trong đó câu đầu là bên bán kiếm tiền từ đâu. Bài này là câu trả lời nhìn từ phía trong.
Phí nhượng quyền chỉ là tên gọi của khoản nhỏ nhất. Hợp đồng là nơi bốn khoản còn lại được viết ra, bằng những dòng không có chữ "phí".