Ba cơ sở cùng muốn làm kênh. Cơ sở thứ nhất có một điểm bán, chủ đứng quầy mỗi ngày và định tự quay. Cơ sở thứ hai có ba chi nhánh với hai thương hiệu con, chủ không còn đứng quầy. Cơ sở thứ ba có một điểm bán nhưng muốn đăng năm bài mỗi tuần theo kế hoạch. Trong ba cơ sở, chỉ cơ sở thứ hai cần một đội làm nội dung. Hai cơ sở kia cần một người, và người đó nên là chủ.
Bài này nói ranh giới giữa một người và một đội nằm ở đâu, và khi đã cần đội thì phải dựng thứ gì trước khi tuyển.
Đội làm nội dung là gì và khi nào cần?
Đội làm nội dung là nhóm người trong đó người viết và người duyệt là hai người khác nhau. Định nghĩa này quan trọng hơn số đầu người, vì chính khâu duyệt quyết định cơ sở có cần công thức hay không.
Chủ cơ sở tự quay thì không cần công thức. Người đó nghĩ gì quay nấy, việc phải giữ chỉ là không diễn. Kênh kiểu này nói ở bài kênh của cơ sở trả về sáu thứ.
Người phải duyệt bài của mười người thì cần công thức. Không có khung chung thì mỗi bài một kiểu, sửa đi sửa lại nhiều lượt, và cuối cùng người duyệt tự viết lại còn nhanh hơn. Ranh giới này không phụ thuộc vào tài năng của ai, chỉ phụ thuộc vào số người trong đội. Một chủ cơ sở tự quay mà đi học công thức thường mất tự nhiên. Một đội năm người mà không có khung chung thì tắc ở khâu duyệt.
Câu phải trả lời trước khi bàn tuyển ai: kênh này sẽ do một người làm hay do một đội làm.
Trước khi chọn cách viết, phải chốt nói với ai?
Nếu là đội, thứ phải dựng trước không phải danh sách ý tưởng mà là bảng phân loại người đọc. Người đọc của một cơ sở ăn uống chia bốn bậc, mỗi bậc cần một cách nói khác.
| Bậc | Người đọc | Bài nói gì |
|---|---|---|
| 1 | Chưa biết cơ sở tồn tại | Cơ sở này là gì, ở đâu |
| 2 | Biết nhưng chưa quan tâm | Lý do để quan tâm |
| 3 | Quan tâm, chưa tới | Thứ cản họ tới và cách gỡ |
| 4 | Đã từng tới | Chuyện sau quầy, lý do quay lại |
Bài viết cho bậc một đem dùng cho bậc bốn thì nhạt, vì kể lại thứ người ta đã biết. Bài cho bậc bốn đẩy tới người bậc một thì họ không hiểu mình đang đọc gì.
Các đội mới hay bỏ qua bước này. Họ chọn công thức trước rồi mới nghĩ viết cho ai. Thứ tự đúng ngược lại: chốt bậc người đọc trước, chọn công thức sau.
Có công thức rồi vì sao vẫn hỏng?
Lỗi này chỉ xuất hiện sau khi đội đã có bộ công thức, và xuất hiện vì công thức bị dùng sai tình huống.
Một công thức gây tò mò rất mạnh với người chưa biết gì, nhưng đem dùng với khách quen thì thành khoe khoang. Công thức kể chuyện thật hợp người đã tới, còn đẩy tới người lạ thì họ không có lý do đọc hết.
Cách chặn là không để người viết tự chọn công thức. Đội dựng một bảng ba cột: tình huống, tệp khách, công thức dùng. Người mới cầm bảng đó viết được ngay. Người cũ đỡ phải giải thích lại mỗi lần duyệt.
| Tình huống | Tệp khách | Công thức |
|---|---|---|
| Mở điểm mới | Bậc 1 | Gây tò mò |
| Ra món mới | Bậc 2 và 3 | So sánh, lý do thử |
| Sau sự cố | Bậc 4 | Kể thật, không biện hộ |
Bảng trên là ví dụ, mỗi cơ sở điền theo tình huống của mình.
Năm nhóm vị trí, tuyển ai trước?
Một đội làm nội dung đủ chức năng có năm nhóm: viết nội dung, người lên hình, dựng phim, thiết kế, và người lo hoạt động tại điểm bán. Cơ sở nhỏ không cần đủ năm, có thể thuê theo việc ở ba nhóm viết, dựng và thiết kế.
Nhóm đáng chú ý là người lên hình. Cơ sở có nhiều thương hiệu con thì mỗi thương hiệu nên có một gương mặt riêng: nướng một người, lẩu một người. Dồn hết về một gương mặt thì các thương hiệu con lẫn vào nhau, và khi gương mặt đó nghỉ thì cả cụm đứng hình.
Một nếp làm trông ngược đời nhưng chạy được: tuyển người lên hình trước, rồi mới tính làm nội dung gì. Gương mặt hợp thì nội dung xoay theo được. Nội dung hay mà không ai lên hình hợp thì vẫn nằm trên giấy.
Việc nào không giao được cho ai?
Cầm tài khoản. Có đủ đội rồi, việc này vẫn là của chủ cơ sở.
Theo lời một chủ chuỗi nhiều điểm bán tự khai, người này vẫn tự quản tài khoản, tự nhắn tin, tự trả lời bình luận dù đã có đội. Lý do nằm ở chỗ phân biệt kênh của chủ cơ sở với kênh của thương hiệu. Khi có tin đồn, một lời đối chất từ tài khoản do chính chủ cầm có sức nặng khác hẳn một thông cáo do đội đăng. Người đọc phân biệt được, kể cả khi họ không nói ra.
Trả lời bình luận và đánh giá cũng thuộc việc này. Cách trả lời theo từng tình huống ở bài trả lời đánh giá Google Maps: 5 tình huống.
Ranh giới nào phải đặt trước khi tuyển?
Ranh giới về cách làm, và phải chốt trước khi có người đầu tiên. Chốt sau thì muộn, vì đội đã quen một nếp.
Một ranh giới đủ dùng gói trong một câu: làm truyền thông mà không tử tế thì nghỉ. Câu đó giữ cho kênh không trôi vào lối giật gân, trong khi lối giật gân luôn có sẵn vì lên nhanh.
Đội càng đông thì ranh giới càng phải rõ, vì chủ không duyệt kịp từng bài. Thứ duyệt được là con người, không phải từng nội dung. Cùng một lý do với việc chọn người ở bài nhân viên sai thì phạt ai: quy trình chặn được lỗi lặp, còn lỗi về cách đối xử thì chặn từ lúc chọn người.
Đội sẽ nhỏ đi hay to ra?
Nhỏ đi, và điều này nên tính trước khi tuyển.
Phần sản xuất đang rẻ đi rất nhanh: viết bản nháp, dựng phim, làm thiết kế, lên báo cáo. Đội làm nội dung vì thế sẽ ít người đi chứ không đông lên.
Phần không rẻ đi là hiểu khách hàng rồi ra quyết định: chọn nói với bậc nào, chọn bỏ bài nào, chọn khi nào im lặng. Nếu tuyển, tuyển người làm được phần đó, đừng tuyển người chỉ làm được phần đang rẻ đi. Chi phí cho đội cũng nằm trong bài toán có nên trả tiền cho kênh hay chưa, xem bài khi nào đáng chạy quảng cáo.
Làm gì tuần này?
Viết ra ba dòng cho cơ sở:
- Kênh này do một người làm hay một đội làm. Nếu một người, bỏ qua toàn bộ phần công thức trong bài này và tự quay.
- Bốn bậc người đọc, cơ sở đang thiếu bài cho bậc nào nhất. Thường là bậc 3, người quan tâm nhưng chưa tới.
- Ai đang cầm tài khoản. Nếu không phải chủ cơ sở, đó là việc đổi trước khi tuyển thêm ai.